Full width home advertisement

İlginç Olaylar

Suç ve Suçlular

Adliye Haberleri

Post Page Advertisement [Top]

Osmanlı'nın en parlak döneminde ön planda çıkan ancak yoldan çıktıktan sonra darbelere karışan ve İstanbul'u haraca bağlayan yeniçeriler "balta asmak" işini haraca bağlamak için yapıyordu.


Adli Araştırma - Osmanlı'nın bozulmaya başlayan yapısı ve devlet örgütlenmesini toparlamak için uğraşan II. Osman, yeniçerileri kaldırmak isterken bir bildiği vardı. Hatta bu uğurda öldürülmüştü. II. Mahmut'un yeniçerileri kaldırmayı başardığında Vaka-i Hayriye (hayırlı olay) denmesinin de bir nedeni muhakkak vardır. Uzunca bir süre yeniçeriler tarafından devam ettirilen balta asmak eylemi bunlardan sadece biriydi.


17. yüzyılda yeniçeri olabilmek için devşirme olma şartının kaldırılması isteyen herkesin yeniçeri olabileceği anlamına geliyordu. Öyle de oldu ki; tüm ayak takımı, serseriler ve hatta suça karıştığı bilinmeyen serseriler bile yeniçeri ocağına girdi. Hal böyle olunca yeniçeri ocağı mafyatik bir yapıya dönüşerek devletten çok kendini düşünenlerin odağı haline geliverdi. Özellikle İstanbul'un dış odaklar tarafından haraca bağlanmasına gerek kalmamış, bizzat devletten maaş alan yeniçeriler bu işi üstlenmişti. 


Yeniçeriler balta asmaya başladı

Kazan kaldırarak padişah devirip öldüren, paşaları meydanlarda parça parça doğrayan yeniçeriler balta asarak da tüccar ve esnaftan haraç toplamaya başlamıştı. Özellikle İstanbul'a yük getiren tüccar gemilerine dadanan yeniçeriler orta ismi verilen bölüklerine ait nişanları bunun için kullanırlardı. Orta nişanlarını büyükçe tahtalara yaptırarak haraca bağlamak istediği ya da bağladığı gemilere bu baltalarını asarlardı. Baltanın asıldığı yerde yeniçeri kabadayısının verdiği mesaj şuydu; burası benim himayemde. Balta asmak ayrıca sadece haraç toplamak için de yapılmazdı. Başka yeniçeri zorbalarına karşı gözdağı vermek için de kullanılırdı. Balta asan yeniçeri zorbalarının arkalarında da güçlerine ve namlarına göre eli silahlı serserileri olurdu. 


1889 basılmış Lügat-ı Garibe'de balta asmak fiilinin karşılığı olarak sarkıntılık etmek geçer.


Yeniçeri orta nişanı nedir?

Balta asmak için yeniçerilerin orta nişanları kullanılırdı. Orta ise yeniçerilerin bağlı bulunduğu bölüklerdi. Mesela Kanunname ile belirlenmiş olarak, padişahlar Birinci Yeniçeri Ortası'nın bir numaralı neferiydi. Her yeni çeri ortasının kışlasında kalıyorsa o kışlanın kapısına o ortanın nişanı yerleştirilirdi. Keza hangi semtin güvenliğinden hangi yeniçeri ortası sorumlusuysa oradaki karakollara o ortanın nişanı işlenmiş bayraklar yerleştirilirdi. Orta nişanı uğruna ölmek veya savaşmak onur sayılan bir hareketti.


Balta asma devri başladığında yeniçeriler orta nişanlarını vücutlarına dövme olarak yaptırmaya başlamışlardı. Hatta öyle bir hal almıştı ki baldırı açık giyinen yeniçeriler sürekli görünsün diye bunu baldırlarına yaptırırlar, baldırı kapalı giyinen yeniçeriler ise oturduklarında çizmelerini çıkararak göstermeye gayret ederlerdi.


Balta asanların gelenekleri

Balta asan her zorba yeniçerinin güzel döşenmiş bir kahvehanesi olması adettendi. Bu kahvehane yeri geldiğinde çetesine sığınak yeri geldiğinde de karargah görevi görmekteydi. Zorba kahvehanelerinin ayrıca üst katlarında genelde bekar odaları yaptırılırdı.


Birinin baltasını indirmek ve kendi baltasını asmak isteyen kişi rakibini bıçaktan geçirirdi. Bu bazen iki zorbanın arkasındaki ayak takımının da birbirlerine girmesi anlamına gelirdi ki şehir savaş alanına dönerdi. 


İstanbul limanına gelen meyve ve sebzelerin büyük çoğunluğu balta asanların elinden geçerdi. Balta asanlar bu gıdaları doğrudan kendilerine bağlı adamlara sattırırdı. Gemi sahibine ya da tüccara ise istediği rakamı ödeyerek gönderirdi. 


Balta asmak sadece gemilerde uygulanmamıştır. Balta asan zorbanın kontrolündeki bir semtte biri evini tadilat etmek istedi mi zorba olaya dahil olurdu. Zorba baltasını söz konusu binaya astırdıktan sonra mülk sahibi yaptıracağı tüm işlerde, çalıştıracağı tüm adamlarda söz hakkını kaybetmiş oluyordu. Zorba yeniçeri istediği yerden istediğini aldırır, istediği fiyata mülk sahibine sattırırdı. Üstelik amele paralarını da kendisi istediği fiyattan tam olarak alır, amelelere de eksik olarak ödeme yapardı. 


Balta asmanın kaldırılışı

Balta asma işlemi III. Selim döneminde ortaya çıktı. Padişah yeniçerilerdeki gidişattan rahatsız olarak Nizam-ı Cedid ordusunu kurmak istedi. Bu durum Nizam-ı Cedid'in dağıtılması ve III. Selim'in yeniçeriler tarafından öldürülmesiyle son buldu. Yine II. Osman döneminde yeniçeriler kaldırılmaya çalışılsa da Genç Osman'ın sonu da III. Selim gibi oldu. Böylece balta asmak eylemini ve dolayısıyla yeniçerileri kaldırmak şerefine nail olmak II. Mahmut dönemine kaldı. İlk olarak Alemdar Mustafa Paşa tarafından yasaklanan bu zorbalık, kati bir süretle II. Mahmut tarafından yasaklanmıştır.

Resim: Alexandre-Gabriel Decamps'ın The Turkish Patrol isimli tablosu


Hiç yorum yok:

Yorum Gönder

Bottom Ad [Post Page]